Wat zijn jouw waarden als fotograaf?
Ik herinner me een opdracht die ik een paar jaar geleden weigerde. Een bedrijf wilde foto's van hun personeel, niks bijzonders, maar de briefing voelde niet goed. Ze wilden mensen neerzetten op een manier die ik niet geloofwaardig vond. Geposeerd, glad, zonder enige echtheid. Ik heb de opdracht afgeslagen.
Achteraf vroeg iemand me waarom. Ik zei iets over stijl, over aanpak, over dat het niet paste. Maar het echte antwoord was simpeler: het botste met wat ik belangrijk vind. Echtheid. Mensen fotograferen zoals ze zijn, niet zoals een briefing zegt dat ze moeten zijn.
Dat klinkt vanzelfsprekend als je het zo opschrijft. Maar op het moment zelf had ik het niet zo helder geformuleerd. Ik voelde dat het niet klopte, maar ik wist niet precies waarom.
Dat is het verschil tussen intuïtie en waarden. Intuïtie zegt: dit klopt niet. Waarden zeggen: dit is waarom.
Wat waarden zijn en wat ze niet zijn
Waarden zijn niet hetzelfde als doelen. Een doel is iets wat je wil bereiken: meer opdrachten, een boek uitbrengen, een bepaalde stijl ontwikkelen. Een waarde is iets wat bepaalt hoe je die doelen najaagt, en welke doelen je überhaupt nastreeft.
Waarden zijn ook niet hetzelfde als regels. Een regel is van buiten opgelegd of door jezelf bedacht als richtlijn. Een waarde zit dieper. Het is iets waar je niet omheen kunt zonder het gevoel te hebben dat je iets wezenlijks opgeeft.
Voor fotografen zijn waarden vaak onuitgesproken. Je merkt ze pas als ze worden aangetast. Als iemand je vraagt iets te maken wat je niet wil maken. Als je merkt dat je werk een richting opgaat die je niet had gewild. Als je 's avonds terugkijkt op een shoot en denkt: dit was niet goed, maar ik weet niet precies waarom.
Waarom het helpt om ze te benoemen
Ik heb een tijdje gewerkt zonder dat ik mijn waarden had benoemd. Ik fotografeerde breed, nam veel opdrachten aan, probeerde van alles. Dat is niet erg, zeker niet aan het begin. Maar op een gegeven moment merkte ik dat ik keuzes maakte die niet bij elkaar pasten. Ik zei ja tegen dingen die ik eigenlijk niet wilde doen, en nee tegen dingen die ik wel had gewild maar niet had herkend als kans.
Toen ik beter ging nadenken over wat ik eigenlijk belangrijk vond, werden die keuzes makkelijker. Niet omdat ik een lijst met regels had gemaakt, maar omdat ik een kompas had. Iets wat zei: dit past, dit past niet.
Dat kompas helpt ook bij je werk zelf. Als je weet dat je waarde hecht aan eerlijkheid in beelden, ga je anders kijken op straat. Als je weet dat verbinding tussen mensen je drijft, zoek je andere momenten dan wanneer je vooral geïnteresseerd bent in abstracte composities. Je waarden sturen je blik, ook als je je dat niet bewust bent.
Rust als voorwaarde
Er is één ding wat ik heb geleerd over nadenken over je waarden: het lukt niet als je gehaast bent.
Niet omdat het moeilijk is, maar omdat de antwoorden die je geeft onder druk vaak de antwoorden zijn die je denkt te moeten geven. Wat vind ik als fotograaf belangrijk? Kwaliteit. Eerlijkheid. Vakmanschap. Dat zijn goede antwoorden, maar het zijn ook veilige antwoorden. Ze zeggen niet zoveel over wie jij specifiek bent.
De echte antwoorden komen als je de tijd neemt. Als je niet invult wat er ingevuld moet worden, maar gewoon even stilzit met de vraag. Wat raak ik kwijt als ik ermee stop? Welke foto's ben ik trots op, en waarom die? Wat weiger ik te fotograferen, en wat zegt dat over mij?
Dat soort vragen hebben tijd nodig. En rust.
Daarom staan het waardenkompas en de meditatie voor fotografen op apps.michielheijmans.com bewust naast elkaar. Het waardenkompas helpt je helder te krijgen wat je belangrijk vindt en hoe dat je werk stuurt. De meditatie voor fotografen helpt je om eerst even tot rust te komen, zodat je die vragen kunt stellen zonder meteen een antwoord klaar te hebben.
Beide tools zijn gratis. Ze zijn ook gekoppeld aan de tool voor belemmerende overtuigingen, voor als je merkt dat er gedachten zijn die je tegenhouden maar die je nog nooit goed hebt bekeken.
Wat het niet is
Dit is geen oproep om jezelf te analyseren tot je er gek van wordt. Waarden zijn geen therapie en een moodboard voor je ziel is ook nergens voor nodig.
Het is gewoon een keer stilstaan bij de vraag: waarom maak ik foto's, en wat vind ik daarin belangrijk? Niet als grote existentiële oefening, maar als praktische check. Klopt wat ik doe nog met wat ik wil doen?
Die vraag is het stellen waard. Zeker als je merkt dat je werk zich op de automatische piloot bevindt, of als je keuzes maakt die achteraf niet helemaal goed voelen.
Waar je begint
Neem tien minuten. Schrijf op welke drie foto's je de afgelopen tijd het meest tevreden hebben gesteld, en wat ze gemeen hebben. Schrijf ook op welke opdracht of welk moment je het minst tevreden heeft gesteld, en waarom.
Kijk naar die twee lijstjes. Daar zitten je waarden in verstopt.
De rest kun je invullen met het waardenkompas, als je dat wil. Maar die tien minuten met een leeg vel zijn een prima begin.